Okul çağına gelince ilkokula başladı. Başarılı olmasına rağmen, fiziki gelişmesi yeterli olmadığından ilk yıl sınıfta kaldı. Diğer sınıfları başarıyla geçerek hocası Emin Bey’in tavsiyesiyle “ İzmir Muallim Mektebi’ne” gitti (1926). Buradaki masraflarının bir kısmını dedesi, bir kısmını da amcası Hüseyin Bey karşıladı.
    1932 yılında İzmir Muallim Mektebini başarıyla bitirince, Afyon ‘da öğretmenliğe başladı.
    1934 yılında soyadı kanunu ile “Çağatay” soyadını aldı. Üç yıl kadar öğretmenlik yaptıktan sonra 1936 yılında Ankara “Gazi Yüksek Öğretmen Okulu” bursunu kazanarak, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde öğrenime başladı.
    Bilhassa “Hunlar Devri” başta olmak üzere “Eski Türk Tarihi” tahsil eden Halil İbrahim, Prof. Dr. L.Rasoyn, Prof. Dr. Fuat KÖPRÜLÜ, Prof. Dr. Abdülkadir İNAN’dan dersler aldı. 1940 yılında aynı fakülte “İlmi Yardımcı” ünvanıyla araştırma hayatına başladı. 1941 yılında 2. Dünya Savaşının çıkmasıyla Askere çağırıldı. 1942’de ÇAĞATAY soyadını “KAFESOĞLU” olarak değiştirdi. 1943 yılında askerlik sonrası, hocalarının tavsiyesiyle Türk Tarihi ve Kültürü üzerine doktora yapmak üzere Devlet tarafından Macaristan’a, Budapeşte Üniversitesi’ne gönderildi. A.Alföldi, Gy. Nebeth, L.Ligeti gibi ünlü Türküyatçılar’dan dersler aldı. 2. Dünya Savaşı devam ettiğinden, Macaristan’ın Komünizmin pençesine düşümüne şahit oldu.1945 Nisan’ında Yurda dönüşünde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde çalışmaya başladı. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde “Orta Çağ Tarihi Kürsüsü Asistanı” olarak tayin oldu. 1946 Yılında hemşehrisi Müzeyyen Hanım’la evlendi.
    1949’da Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah hakkındaki doktora tezi ile ‘Doktor’ payesini aldı. 1953’te
Harzemşahlar Devleti Tarihi adlı eseriyle “Doçent’ oldu.    1957 Yılında Erzurum’a Atatürk Üniversitesi açılınca ilk dersi verdi, 1959’da Profesörlüğüne yükseldi. Tekrar İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Umumi Türk Tarihi Kürsüsü’ne atandı. 1965 yılında Kültür Ocağı Başkanı, İstanbul Milliyetçi Öğretmenler Birliği Başkanı oldu. Birinci Milliyetçiler Büyük Kurultayını topladı ve başkanlığını yaptı 1969 da 2. Milliyetçiler İlmi Semineri’ni yönetti. Türkiye Milli Vakfı “Türk Milli Kültürüne hizmet şeref armağanı” aldı. 1970 yılında, A.Zeki Velidi Togan’ın vefatı ile Türk Tarihi Kürsüsüne Başkan oldu. 1983 yılı Ocak ayında yaş hattinden emekli olana kadar bu görevi sürdürdü. “Aydınlar Ocağı” nı kurarak ilk başkanı oldu. 1971 yılında yüksek öğretmen okulu müdürlüğüne getirildi. Malazgirt Meydan Muharebesi’nin 900. yılı kutlamalarına katılmak, seminer vermek üzere Van’a gitti.
    1974’te Sofya’da Türkiye-Bulgaristan Kültür ilişkileri konseyinde Milli Eğitim Bakanlığı adına katıldı. 1976’da Altan DELİORMAN ile birlikte lise 1 ve lise 2 tarih ders kitaplarını yazdı. Üniversitelerimizin çeşitli kademelerinde binlerce öğrenci yetiştirdikten sonra, 18 Ağustos 1984’de İstanbul’da geçirdiği kalp krizi sonunda vefat etmiştir.
    Cumhur (1947), Fatma GÜLNUR(1953) VE Mehmet CELALETTİN (1959) adlarında üç çocuğu olan  İbrahim KAFESOĞLU, İslam Ansiklopedisi’nde pek çok madde bellekten, Boğaziçi, Türk Kültürü Dergilerinde 300 civarında makale ve pek çok kitap bıraktı. Macarca, Fransızca, Almanca, İngilizce’yi 60 yaşında öğrendi. Arapça, Farsça ve Osmanlıca biliyordu.

• Macaristan Tarihi,
• Sultan Melikşah Devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu,
• Selçuklu Alesinin Menşei Hakkında,
• Harzemşahlar Tarihi,
• Türkler ve Medeniyet,
• Malazgirt Meydan Muharebesi,
• Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri,
• Eski Türk Dini,
• Selçuklu Tarihi,
• Sultan Melikşah
• Türk tarih ve Kültürü,
• Tarih (Lise I ve II. sınıfları için),
• Türk Millî Kültürü,
• Kutadgu Bilik ve Kültür Tarihimizdeki Yeri,
• Atatürk İlkeleri ve Dayandığı tarihî temeller,
• Türk-İslâm Sentezi,
• Tarihte “Türk” Adı,
• Türk Bozkır Kültürü,